به گزارش نشریه برکه، روز عرفه یکی از بلندترین قلههای معنویت در تقویم اسلامی، فرصتی کمنظیر برای بازگشت انسان به خویشتن و پیوند دوباره با خداوند است. روزی که درهای رحمت و استجابت بیش از همیشه گشوده میشود و بندگان میتوانند با دعا، توبه، روزهداری و توسل، میهمان سفره گسترده کرم الهی شوند.
در گفتوگویی تفصیلی، ابعاد معنوی و اعمال توصیهشده این روز پرفضیلت، از دعای عرفه و زیارت امام حسین(ع) تا راز امیدواری به رحمت خدا، مورد بررسی قرار گرفته است.
در گفتوگو با دکتر محسن میرباقری، کارشناس مسائل دینی، ابعاد معنوی و اعمال توصیهشده این روز پرفضیلت، از دعای عرفه و زیارت امام حسین (ع) تا راز امیدواری به رحمت خدا را بررسی کرده است.
با توجه به فرارسیدن روز عرفه، این روز چه جایگاهی در منظومه معارف اسلامی دارد و چه فرصتهایی برای بندگان خدا فراهم کرده است؟
روز عرفه از ایامالله و از شریفترین روزهای سال است. همانطور که ماه رمضان فصل مغفرت و آمرزش الهی است، روز عرفه نیز روز نزول رحمت واسعه پروردگار و روز استجابت دعاست.
در روایات تأکید شده است که اگر انسان در این روز هوشیار باشد و دست نیاز به درگاه خداوند بلند کند، میتواند از اقیانوس بیکران رحمت الهی بهرهمند شود. این روز، فرصتی طلایی برای بازگشت به فطرت، توبه و طلب بخشش است.
یکی از اعمال مهم این روز، روزهداری است. حکم و شرایط روزه گرفتن در روز عرفه چیست؟
روزه در روز عرفه از مستحبات مؤکد است و در روایات، کفاره گناهان دو سال برای آن بیان شده است. البته شرط اصلی در عبادت، توفیق و توانایی است. اگر روزهداری باعث ضعف شدید بدن شود و انسان را از ذکر، دعا و مناجات با خدا باز دارد، بهتر است روزه نگیرد تا از فیض دعا محروم نماند. اما اگر کسی توانایی دارد و روزهای بلند سال نیز مانع سختی روزه نیست، شایسته است این سنت حسنه را به جا آورد و میهمان سفره کرم الهی باشد.
زیارت امام حسین (ع) در شب و روز عرفه تأکید فراوانی دارد. برای کسانی که توفیق حضور فیزیکی در کربلا را ندارند، چه توصیهای دارید؟
زیارت امام حسین (ع) در روز عرفه از برجستهترین اعمال این روز است و در روایات، حتی بر زیارت ایشان در مواقف معینه (منازل و زمانهای خاص) نیز تأکید شده است. طبیعی است که زیارت از نزدیک در کربلا، نورٌ علی نور است، اما نباید تصور کنیم که دوری مسافت، مانع بهرهمندی از این فیض عظیم میشود.
دوستداران امام حسین (ع) در هر کجای جهان که هستند، میتوانند با نیت قلبی و رو کردن به سمت قبله یا کربلای معلی، بر بام خانه یا در فضای باز بایستند و با خواندن زیارت عاشورا و سلام بر اباعبدالله الحسین (ع)، خود را از این رحمت محروم نکنند. حتی توصیه شده هنگام غسل روز عرفه، نیت غسل زیارت هم داشته باشیم تا پاداش این عمل عظیم را کسب کنیم.
درباره نماز و دعای مخصوص این روز چه اعمالی وارد شده است؟
برای نماز ظهر و عصر روز عرفه سفارش شده است که اگر شرایط فراهم باشد، انسان در فضای باز و زیر آسمان، با طمأنینه و آرامش کامل نماز بخواند. اما نقطه اوج اعمال این روز، «دعای عرفه» امام حسین (ع) است که در کتابهای معتبری مانند مفاتیحالجنان نقل شده است.
این دعا که در دامنه جبلالرحمه (کوه رحمت) توسط سیدالشهدا (ع) خوانده شد، گنجینهای از معارف توحیدی و عرفانی است. در روایات آمده است که رحمت الهی در روز عرفه نخست بر این کوه نازل میشود و سپس به سراسر عالم گسترش مییابد و خداوند ابتدا به زوار امام حسین (ع) و سپس به سایر بندگان خود نظر لطف میافکند.
دعای عرفه دعای بسیار پرمغزی است. یکی از علمای بزرگ میفرمودند: «هرگاه بخواهم با خداوند راز و نیاز عاشقانه داشته باشم، به سراغ دعای عرفه میروم.» تجربه شخصی بنده هم در یکی از سفرهای حج تأیید میکند که خواندن این دعا در فضای معنوی عرفه، حال و هوای عجیب و فراموشنشدنی به انسان میدهد.
برای عموم مردم پیشنهاد میکنم اگر فرصت خواندن تمام دعا را ندارند، حتی به خواندن بخشی از آن با توجه به معنا اکتفا کنند. همین مقدار تدبر و مناجات، اگر با حضور قلب باشد، میتواند تحولآفرین باشد.
بسیاری از افراد به دلیل کثرت گناهان، از رحمت خدا ناامید میشوند و شجاعت دعا کردن پیدا نمیکنند. پیام شما به این افراد چیست؟
این تفکر که «ما زیاد گناه کردهایم و رویمان نمیشود» دقیقاً همان دامی است که شیطان برای محروم کردن انسان از رحمت خدا پهن میکند. روز عرفه، روز رحمت عامه است و درِ خانه خدا به روی همه، بهویژه کسانی که بیشتر از همه به لطف او نیاز دارند، باز است. خداوند در قرآن کریم میفرماید: «بگویید ای بندگان من که بر خود اسراف کردهاید، از رحمت خدا ناامید نشوید.» بهترین توشه برای این روز، همین «شرم همراه با امید» است، اینکه انسان با همان دست خالی و دل شکسته به درگاه خدا پناه ببرد.
آیا در روز عرفه میتوان به زبان فارسی با خدا صحبت کرد و دعا خواند؟
قطعاً. روز عرفه روزِ راز و نیاز صمیمانه با خالق است و خداوند شنوای همه زبانها و دلهاست. اگرچه دعاها و ذکرهای مأثوره (وارد شده از معصومین) دارای آداب و برکات خاصی هستند و بهتر است انسان کمکم با همان جملات نورانی انس بگیرد، اما هیچ مانعی ندارد که انسان به زبان شیرین فارسی با خدا صحبت کند، درد دل کند و حوائج خود را بخواهد.
نکته مهم این است که چه به عربی دعا کنیم و چه به فارسی، متوجه معانی باشیم و بدانیم با چه عظمتی سخن میگوییم. نماز احکام خاص خود را دارد و باید به عربی خوانده شود، اما در باب دعا و مناجات، مهم حضور قلب و اخلاص است. پیشنهاد میشود انسان ابتدا با همان جملات کوتاه و آموزههای دینی شروع کند و سپس به گفتوگوی آزاد و صمیمی با پروردگار بپردازد.
منبع/ خبرگزاری تسنیم
